Sjeool, Hades en Gehenna worden in Nederlandse Bijbelvertalingen soms allemaal met „hel” weergegeven, maar zijn niet zonder meer hetzelfde. Sjeool is het Hebreeuwse woord dat in het Oude Testament breed wordt gebruikt voor het rijk van de doden. Hades is het nauw verwante Griekse begrip in het Nieuwe Testament en bestaat vóór het laatste oordeel. Gehenna wordt vooral door Jezus gebruikt in waarschuwingen voor het definitieve oordeel van God.

Sjeool, Hades en Gehenna: wat is het verschil?

Open een Statenbijbel bij drie verschillende teksten.

In Psalm 16 staat het woord hel.

In Handelingen 2 staat opnieuw hel.

In Mattheüs 10 staat alweer hel.

Voor de Nederlandse lezer lijkt er driemaal exact hetzelfde woord te staan.

Maar achter die ene Nederlandse aanduiding bevinden zich drie verschillende Bijbelse woorden:

• Sjeool
• Hades
• Gehenna

Dat betekent niet dat de Bijbel zichzelf tegenspreekt.

Het betekent ook niet dat de vertaling onbetrouwbaar is.



Het betekent wel dat wij het Nederlandse woord „hel” niet overal automatisch met exact dezelfde plaats, hetzelfde moment en dezelfde betekenis mogen invullen.

Eén Nederlands woord kan meerdere woorden uit de grondtekst weergeven. De context bepaalt wat er bedoeld wordt.

Drie woorden, niet drie verschillende hellen

Het bestaan van drie woorden betekent niet dat de Bijbel drie volledig losstaande hellen leert.

De woorden belichten verschillende kanten en momenten van Gods openbaring over dood en oordeel.

In het kort:

Vooral Sjeool en Hades zijn nauw met elkaar verbonden.

Gehenna heeft een andere nadruk.

De Bijbel geeft zelf de vertaalsleutel

Wij hoeven niet alleen op woordenboeken te vertrouwen om te ontdekken hoe Sjeool en Hades zich tot elkaar verhouden.

De Bijbel laat het zelf zien.

Psalm 16:10 is oorspronkelijk in het Hebreeuws geschreven. Daar staat het woord Sjeool.

In Handelingen 2 haalt Petrus diezelfde Psalm aan. Het Nieuwe Testament is in het Grieks geschreven en gebruikt op die plaats het woord Hades.

Het gaat dus om:

• dezelfde profetie;
• dezelfde gedachte;
• twee verschillende talen.
  

Dat is een van de duidelijkste Bijbelse aanwijzingen dat Hades in het Nieuwe Testament inhoudelijk overeenkomt met Sjeool in het Oude Testament.

Maar Gehenna staat niet in deze vergelijking.

Gehenna is niet simpelweg de Griekse vertaling van Sjeool.

Wat betekent Sjeool?

Sjeool, ook geschreven als Sheol, is een Hebreeuws woord uit het Oude Testament.

Het wordt gebruikt in verband met:

• sterven;
• het graf;
• het rijk van de doden;
• afdalen naar de dood;
• een toestand waaruit alleen God kan verlossen.

Het woord heeft een bredere reikwijdte dan alleen „de plaats waar slechte mensen worden gestraft”.

Dat blijkt doordat ook mensen als Jakob en Job over het afdalen naar Sjeool spreken. Zij verklaarden daarmee niet dat zij verwachtten naar de uiteindelijke plaats van veroordeling te gaan.

Sjeool kan in een tekst daarom de nadruk leggen op:

• het graf;
• de dood;
• de toestand van gestorvenen;
• het onzichtbare rijk van de doden.

De precieze betekenis moet steeds uit het tekstverband worden afgeleid.

Sjeool betekent niet overal precies hetzelfde

Een woord kan een hoofdgedachte hebben en toch in verschillende teksten een andere nadruk krijgen.

Denk aan het Nederlandse woord „huis”.

Dat kan betekenen:

• het gebouw;
• de bewoners;
• een familie;
• een koningshuis.

Het woord verandert niet willekeurig van betekenis. De context bepaalt welke kant ervan wordt bedoeld.

Zo kan Sjeool in de ene tekst dicht bij „graf” liggen en in een andere tekst wijzen op het rijk waar de gestorvene heengaat.

Daarom heeft de Statenvertaling Sjeool niet overal met hetzelfde Nederlandse woord weergegeven.

Op sommige plaatsen staat:

• hel;
• graf;
• groeve.

Dat is geen bewijs dat de Hebreeuwse tekst onduidelijk is. Het laat zien dat één Hebreeuws begrip in verschillende verbanden een andere Nederlandse vertaling kan vereisen.

Is Sjeool hetzelfde als de hel?

Dat hangt af van wat met het woord „hel” wordt bedoeld.

Wanneer „hel” breed wordt gebruikt voor het onzichtbare rijk van de gestorvenen, kan Sjeool daarmee verbonden worden.

Wanneer „hel” uitsluitend wordt gebruikt voor de plaats van pijniging van ongelovigen, is het te beperkt om iedere tekst met Sjeool te verklaren.

Wanneer „hel” de definitieve poel des vuurs na het laatste oordeel betekent, mogen Sjeool en de poel des vuurs niet zonder meer worden gelijkgesteld.

Sjeool is dus geen eenvoudig etiket dat op iedere plaats automatisch hetzelfde volledige leerstuk bevat.

De context blijft noodzakelijk.

Wat betekent Hades?

Hades is het Griekse woord dat in het Nieuwe Testament nauw aansluit bij het Hebreeuwse Sjeool.

Dat blijkt rechtstreeks uit Psalm 16 en Handelingen 2.

Ook Hades staat in verband met:

• de toestand na het sterven;
• het rijk van de doden;
• het verblijf vóór de uiteindelijke opstanding en het laatste oordeel.

In Lukas 16 bevindt de rijke man zich na zijn dood in Hades. De Statenvertaling geeft dat woord weer als „hel”.

Openbaring 20 geeft vervolgens een beslissend detail:

„En de dood en de hel gaven de doden, die in hen waren…”

— Openbaring 20:13

Het Griekse woord achter „hel” is daar Hades.

Hades bevat dus doden, maar geeft hen later terug.



Daarna staat:

„En de dood en de hel werden geworpen in den poel des vuurs…”

— Openbaring 20:14

Hades is daarom niet hetzelfde als de definitieve poel des vuurs.

Hades bestaat vóór de opstanding en het laatste oordeel.

De poel des vuurs volgt daarna.

Het volledige onderscheid wordt behandeld in: Hel en poel des vuurs: wat is het verschil?

Zijn Sjeool en Hades hetzelfde?

Sjeool en Hades zijn nauw verwante begrippen.

De sterkste reden daarvoor is dat het Nieuwe Testament in Handelingen 2 het Griekse woord Hades gebruikt bij het aanhalen van een Psalm waarin in het Hebreeuws Sjeool staat.

Wij kunnen daarom zeggen:

Hades is het Griekse begrip dat in het Nieuwe Testament inhoudelijk aansluit bij Sjeool in het Oude Testament.

Dat betekent niet dat iedere tekst met Sjeool en iedere tekst met Hades zonder onderzoek volledig uitwisselbaar is.

Het betekent wel dat zij bij dezelfde brede Bijbelse werkelijkheid horen: het rijk en de toestand van de doden vóór de uiteindelijke voltooiing van Gods oordeel.

Wat betekent Gehenna?

Gehenna is een ander Grieks woord.

Het is afgeleid van een Hebreeuwse plaatsnaam die verwijst naar het dal van Hinnom bij Jeruzalem.

Dat dal was in het Oude Testament verbonden geraakt met ernstige zonde en Gods oordeel. Jezus gebruikte de naam Gehenna vervolgens in Zijn waarschuwingen.

In de Statenvertaling wordt Gehenna eveneens met „hel” weergegeven.

Jezus zei:

„En vreest u niet voor degenen, die het lichaam doden, en de ziel niet kunnen doden; maar vreest veel meer Hem, Die beide ziel en lichaam kan verderven in de hel.”

— Mattheüs 10:28

Het woord achter „hel” is hier niet Hades, maar Gehenna.

Dat is belangrijk.

Hades wordt in Openbaring beschreven als een toestand vóór de opstanding. Maar in Mattheüs 10:28 spreekt Jezus over het oordeel over zowel ziel als lichaam.

Gehenna wijst daarom niet alleen op het verblijf van een gestorven ziel vóór de opstanding.

Het woord staat in Jezus’ waarschuwingen voor het volledige en uiteindelijke oordeel van God.

Gehenna is niet slechts een gewoon dal

De naam Gehenna had een geografische oorsprong.

Maar Jezus gebruikte haar niet slechts om te waarschuwen dat iemand in een aards dal terecht kon komen.

Hij sprak over:

• het verderven van ziel en lichaam in Gehenna;
• onuitblusselijk vuur;
• een worm die niet sterft;
• het gevaar van het helse vuur.

De aardse plaatsnaam werd daarmee een ernstige aanduiding van Gods oordeel.

Wij mogen de betekenis van Jezus’ woorden daarom niet terugbrengen tot alleen de geschiedenis of ligging van een dal bij Jeruzalem.

De vraag is niet uitsluitend waar de naam vandaan kwam.

De beslissende vraag is:

Waarvoor gebruikte Jezus die naam?

Het antwoord is duidelijk: om voor Gods oordeel te waarschuwen.

Is Gehenna hetzelfde als Hades?

Niet zonder meer.

De woorden staan in verschillende verbanden.

Hades

Hades wordt verbonden met:

• de toestand na het sterven;
• doden die zich daar bevinden;
• een verblijf vóór het laatste oordeel;
• een plaats die haar doden teruggeeft;
• een toestand die uiteindelijk in de poel des vuurs wordt geworpen.

Gehenna

Gehenna wordt verbonden met:

• de waarschuwingen van Jezus;
• Gods uiteindelijke oordeel;
• het oordeel over ziel en lichaam;
• onuitblusselijk vuur;
• een oordeel waaraan de mens moet ontkomen.

Daarom kunnen wij niet zomaar stellen:

Hades en Gehenna zijn twee verschillende woorden voor exact dezelfde plaats op exact hetzelfde moment.

Hades wijst vooral naar de huidige toestand van de doden vóór het laatste oordeel.

Gehenna wijst in Jezus’ waarschuwingen vooruit naar het uiteindelijke oordeel.

Eén woord in de Statenvertaling

De Statenvertaling gebruikt op verschillende plaatsen het Nederlandse woord „hel”.

Maar in de grondtekst kan daarachter staan:

Wie alleen het Nederlandse woord bekijkt, kan denken dat iedere tekst exact dezelfde fase of plaats beschrijft.

Wie ook het tekstverband vergelijkt, ziet meer onderscheid.

Dat onderscheid verzwakt de Bijbelse boodschap niet.

Het maakt haar nauwkeuriger.

Is de vertaling „hel” dan verkeerd?

Niet noodzakelijk.

Vertalen betekent niet dat ieder woord uit de ene taal altijd exact één vast woord in de andere taal moet krijgen.

Talen werken niet zo.

Een Nederlands woord kan een bredere betekenis hebben dan één Hebreeuws of Grieks woord. Andersom kan één woord uit de grondtekst afhankelijk van de context met verschillende Nederlandse woorden worden weergegeven.

De oplossing is daarom niet om bij het woord „hel” direct te roepen dat de Bijbel verkeerd vertaald is.

De oplossing is:

1. lees de volledige tekst;
2. let op het tekstverband;
3. vergelijk Schrift met Schrift;
4. onderzoek welk oorspronkelijk woord er staat;
5. plaats de tekst in de volledige Bijbelse volgorde.

De grondtekst helpt ons nauwkeuriger lezen.

Zij mag niet worden gebruikt om duidelijke waarschuwingen weg te verklaren.

Drie veelgemaakte fouten

Fout 1: Sjeool betekent altijd alleen het graf

Sommige teksten leggen inderdaad nadruk op het graf of afdalen in de dood.

Maar Sjeool is breder dan alleen een gat waarin een lichaam wordt gelegd.

De context moet beslissen.

Fout 2: Hades is de definitieve poel des vuurs

Openbaring 20 sluit dit uit.

Hades geeft haar doden terug en wordt daarna zelf in de poel des vuurs geworpen.

Fout 3: Gehenna is slechts een aardse plaatsnaam

De geografische oorsprong van het woord neemt niet weg hoe Jezus het gebruikte.

Hij verbond Gehenna met Gods ernstige en uiteindelijke oordeel.

Het volledige onderscheid in één tabel

Waarom dit onderscheid ertoe doet

Zonder dit onderscheid ontstaan twee tegengestelde fouten.

De eerste fout maakt van ieder gebruik van Sjeool onmiddellijk een volledige beschrijving van de plaats van pijniging.

De tweede fout redeneert juist andersom:

Omdat Sjeool soms met „graf” wordt vertaald, betekent iedere vermelding van de hel alleen maar het graf.

Beide methoden zijn te eenvoudig.

De eerste leest te veel in iedere tekst.

De tweede haalt te veel uit de teksten weg.



De juiste werkwijze is nauwkeuriger:

Laat ieder woord spreken binnen zijn eigen tekstverband en plaats alle teksten samen in de volledige openbaring van de Schrift.

Veelgestelde vragen

Wat is Sjeool volgens de Bijbel?

Sjeool is het Hebreeuwse begrip dat in het Oude Testament wordt gebruikt voor het graf, de dood of het rijk van de doden. De precieze nadruk verschilt per tekstverband.

Wat is Hades volgens de Bijbel?

Hades is het Griekse begrip in het Nieuwe Testament dat nauw aansluit bij Sjeool. Hades bestaat vóór het laatste oordeel, geeft haar doden terug en wordt daarna in de poel des vuurs geworpen.

Zijn Sjeool en Hades hetzelfde?

Zij zijn nauw met elkaar verbonden. Handelingen 2 gebruikt Hades bij het aanhalen van Psalm 16, waar in het Hebreeuws Sjeool staat. Zij hoeven echter niet in iedere afzonderlijke tekst exact dezelfde nadruk te hebben.

Wat is Gehenna?

Gehenna is een woord dat vooral door Jezus wordt gebruikt als ernstige waarschuwing voor Gods oordeel. Het is afgeleid van de naam van het dal van Hinnom, maar Jezus’ gebruik gaat verder dan alleen die aardse locatie.

Is Gehenna hetzelfde als de poel des vuurs?

De Bijbel gebruikt niet exact dezelfde woorden, maar Gehenna wijst inhoudelijk vooruit naar het uiteindelijke oordeel dat in Openbaring als de poel des vuurs wordt beschreven. Gehenna moet niet worden verward met Hades, de toestand vóór het laatste oordeel.

Waarom staat er in de Statenvertaling steeds „hel”?

Omdat één Nederlands woord verschillende Hebreeuwse en Griekse begrippen kan weergeven. Daarom moet naast de vertaling ook altijd het tekstverband worden bekeken.

Conclusie: één Nederlandse aanduiding vraagt om nauwkeurig lezen

Sjeool, Hades en Gehenna mogen niet achteloos op één hoop worden gegooid.

Maar zij mogen ook niet tegen elkaar worden uitgespeeld alsof de Bijbel geen werkelijk oordeel leert.

De Bijbelse lijn is helder:

• Sjeool is het brede oudtestamentische begrip rond dood en het rijk van de doden.
• Hades is het nauw verwante nieuwtestamentische begrip vóór het laatste oordeel.
• Gehenna is Jezus’ ernstige waarschuwing voor het uiteindelijke oordeel van God.

De woorden verschillen.

De waarschuwing blijft.

En juist omdat de waarschuwing werkelijk is, is het Evangelie zo kostbaar.

Jezus Christus stierf voor onze zonden, werd begraven en stond op uit de dood. Wie in Hem gelooft, ontvangt eeuwig leven en komt niet in de verdoemenis.

„Voorwaar, voorwaar zeg Ik u: Die in Mij gelooft, heeft het eeuwige leven.”

— Johannes 6:47

Hoe word ik gered volgens de Bijbel?

Lees hoe u vandaag het eeuwige leven ontvangt door op Jezus Christus alleen te vertrouwen.

VERDER LEZEN

Wat is de hel volgens de Bijbel?

Hel en poel des vuurs: wat is het verschil?

Wat gebeurt er met een ongelovige na de dood?

Hoe ziet de hel eruit volgens de Bijbel?



Hoe word ik gered volgens de Bijbel?